Obłączki

[subzero]

Myślę o teście na niedoczynność nadnerczy, popularnym w internecie. Polega na obserwacji źrenic, które próbują zwęzić się pod wpływem światła, ale nie mają siły, zaczynają jakby "pulsować". Mięśnie, które kontrolują rozszerzenie źrenicy są podobne do tych, które kontrolują obkurcz naczynek krwionośnych.

To jest tzw. test źrenicowy Rogoffa i to dokładnie ten test, który najczęściej pojawia się przy haśle "zmęczenie nadnerczy".

W wersji internetowej wygląda tak: świecisz latarką z boku w źrenicę w ciemnym pokoju i obserwujesz. Jeśli źrenica zwęzi się, a po 10-30 sekundach zacznie "pulsować", rozszerzać się i zwężać na zmianę, ma to świadczyć o słabych nadnerczach.

### Dlaczego w ogóle ktoś na to wpadł?

Pomysł pochodzi z lat 20. XX wieku. Logika była taka:

1. Rozwieracz źrenicy to mięsień gładki unerwiony współczulnie, adrenaliną i noradrenaliną.
2. Mięśnie gładkie w ścianach naczynek krwionośnych też są współczulne i też kurczą się pod wpływem katecholamin.
3. Skoro w niedoczynności nadnerczy jest mało hormonów, to obie grupy mięśni mają "słabnąć".

Fizjologicznie pierwsze dwa punkty są częściowo prawdziwe - to faktycznie mięśnie gładkie. Wniosek jest już błędny. Rozszerzenie źrenicy nie jest zależne od adrenaliny z rdzenia nadnerczy, tylko od noradrenaliny uwalnianej lokalnie z zakończeń nerwów współczulnych. A kora nadnerczy, której dotyczy niedoczynność, produkuje głównie kortyzol i aldosteron, a nie adrenalinę. Nawet w pełnej niewydolności kory, źrenica nadal ma unerwienie.

To pulsowanie, które ludzie widzą, ma swoją nazwę - hippus. To fizjologiczne, drobne oscylacje źrenicy, które ma prawie każdy. Nasila się przy zmęczeniu, stresie, po kawie, przy silnych emocjach, i nie ma żadnej swoistości dla nadnerczy.

### Największe nieporozumienie: zmęczenie nadnerczy vs niedoczynność nadnerczy

To co krąży w internecie jako "adrenal fatigue" to termin pseudonaukowy, wymyślony w 1998 roku przez kręgarza Jamesa Wilsona. Przeglądy systematyczne nie znalazły żadnych dowodów, że taka jednostka istnieje.

**Prawdziwa niedoczynność nadnerczy to zupełnie inna, rzadka i poważna choroba:**

* pierwotna - choroba Addisona, gdy kora nadnerczy jest zniszczona (najczęściej autoimmunologicznie)
* wtórna - gdy przysadka nie produkuje ACTH, które pobudza nadnercza

I to jest choroba, której nie wolno przegapić. Dlatego medycyna wyraźnie ją odróżnia: "Adrenal fatigue shouldn’t be confused with adrenal insufficiency, a legitimate medical condition that can be diagnosed with laboratory tests".

Objawy prawdziwej niedoczynności to nie tylko zmęczenie. To najczęściej: osłabienie, brak apetytu, utrata masy ciała, niskie ciśnienie, hipoglikemia, bóle brzucha i nudności, chęć jedzenia słonych rzeczy, a w postaci pierwotnej charakterystyczne ciemnienie skóry, dłoni i dziąseł.

Sam test źrenicowy i inne testy śliny czy krwi oferowane na "zmęczenie nadnerczy" są wprost opisywane jako nieważne: "Blood or salivary testing is sometimes offered, but there is no evidence that adrenal fatigue exists, or that it can be tested for".

### Jak naprawdę się to diagnozuje?

Nie latarką, tylko labolatoryjnie. Złotym standardem jest badanie krwi.

> "serum cortisol testing ± the ACTH stimulation test are considered the gold standards for the diagnosis of true adrenal insufficiency"

W Polsce diagnostyka wygląda tak samo:

* poranny kortyzol i ACTH na czczo, ok. 8:00 rano
* **test stymulacyjny z ACTH** - oznacza się kortyzol przed i po podaniu syntetycznego ACTH. Jeśli nadnercza są niewydolne, kortyzol nie wzrośnie.

Do tego dochodzi jonogram (sód, potas), a czasem przeciwciała przeciwnadnerczowe, USG/TK.

### Co zrobić, jeśli podejrzewasz u siebie problem?

Skoro o tym myślisz, warto to sprawdzić rzetelnie, a nie testem z internetu, który da wynik pozytywny u co drugiej zmęczonej osoby.

1. Zapisz objawy - kiedy jest najgorzej, ciśnienie, zawroty przy wstawaniu, ochota na sól, zmiany skórne, leki (zwłaszcza sterydy i opioidy mogą wtórnie wyciszać oś).
2. Idź do lekarza POZ. Powiedz wprost, że chcesz wykluczyć niedoczynność kory nadnerczy. Zleci poranny kortyzol, elektrolity, morfologię.
3. Jeśli wyniki będą niepokojące, skieruje Cię do endokrynologa.

Nie próbuj sam suplementować kortyzolem czy "wspomagaczami nadnerczy" z internetu - mogą one wtórnie uszkodzić własne nadnercza.

To jest informacja ogólna i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Jeśli masz silne osłabienie, wymioty, bardzo niskie ciśnienie, dezorientację, to jest to stan wymagający pilnej pomocy.

Chcesz powiedzieć, jakie objawy Cię skłoniły do szukania tego testu? Łatwiej będzie podpowiedzieć, jakie badania mają wtedy sens.